Η ΣΩΤΗΡΙΑ

26 Σεπτεμβρίου: Το πρωί είδαμε στο λόφο Αλιχάρες, τα μεγάλα κανόνια να μη έχουν πια τα στόματα τους γυρισμένα καταπάνω μας. Τα είχαν γυρίσει κατά τη Δύση. «Φτάνουν οι δικοί μας!» φώναξε ένας αξιωματικός «Κοιτάτε! Γύρισαν τα κανόνια τους δυτικά! Έρχονται οι δικοί μας, παιδιά!».

Κατά το δειλινό, έτσι που στεκόμαστε, όρθιοι αμίλητοι, με τα μάτια στυλωμένα προς τη Δύση, είδαμε νά ξεπροβαίνει ο στρατός μας. Ή εθνική σημαία μας, τ' αδέρφια μας! Ή σωτηρία! Κάναμε σινιάλα, μας έκαναν. Μπαίνει ο στρατός μας στο Τολέδο, ο ίδιος ο στρατηγός Βαρέλα τον οδηγεί.

27 Σεπτεμβρίου: Οι κόκκινοι έχουν φύγει άπ' το Τολέδο αλλά οι πιο φανατικοί έμειναν. Παραμονεύουν πίσω άπ' τα παράθυρα, σηκώνουν οδοφράγματα στους δρόμους. Σε λίγο ο πόλεμος άναψε από σπίτι σε σπίτι, από δρόμο σε δρόμο. Χίλιοι κόκκινοι σκοτώθηκαν. Οι άλλοι έφυγαν τρέχοντας για τη Μαδρίτη. Στις 9 το βράδυ ο εθνικός στρατός μας ανέβηκε στο Άλκάθαρ. Πηδούν τα χαλάσματα, σκαρφαλώνουν στους γκρεμισμένους τοίχους, φθάνουν στη μεγάλη αυλή. Και τότε προβάλαμε εμείς από τα υπόγεια. Ανεβήκαμε όλοι: χωροφύλακες, στρατιώτες, ευέλπιδες, μαθητές της Γυμναστικής Σχολής, εργάτες, παιδιά, γυναίκες, πέντε μουλάρια πού είχαν ακόμα απομείνει κι' ένα άλογο, το τελευταίο. Όλοι οι πολιορκημένοι του Αλκάθαρ.

Ο Συνταγματάρχης Μοσκαρντό, μέσα στη μεγάλη αυλή προχώρησε στο στρατηγό Βαρέλα. Στάθηκε μπροστά του σε στάση προσοχής και ανέφερε: «Λαμβάνω την τιμήν να αναφέρω, Στρατηγέ μου: Ουδέν το αξιοσημείωτον».

Όσοι βρέθηκαν εκεί και μας είδαν, διηγούνται πώς τέτοιο πράγμα δεν είδαν ποτέ στη ζωή τους. Κι' ούτε θα δουν. Φαίνεται πώς δεν ήμασταν πια άνθρωποι. Ήμασταν φαντάσματα. Είχαμε γίνει σκελετοί, μ' ένα ταγαριασμένο κίτρινο πετσί γύρω από τα κόκαλα! Τα μάτια μας είχαν μεγαλώσει και σχισμένοι, έτρεμαν τα γόνατα μας. Δεν μπορούσαμε νά φωνάξουμε, να πηδήξουμε, τόση ήταν ή εξάντληση μας. Ως την ώρα εκείνη κρατούσαμε καλά, όσο μας έσφιγγε ο κίνδυνος. Μα μονομιάς, μόλις έφτασε η σωτηρία, παραλύσαμε. Δεν μπορούσαμε πια να σταθούμε όρθιοι».

	O συνταγματάρχης Χοσέ Ραφαέλ Μοσκαρντό Ντουάρτε
	Ο στρατηγός Φράνκο και ο συνταγματάρχης Μοσκαρντό μετά το τέλος της πολιορκίας. Η εξάντληση στο πρόσωπο του συνταγματάρχη είναι φανερή.

Εδώ τελειώνει το ημερολόγιο, καθώς και η αφήγηση του Μιγκουέλ Γκόμεθ Κασκαχάρες. Δεν έχω τίποτε νά προσθέσω. Θα αρκεσθώ μονάχα στα λόγια του Φράνκο, πού δύο μέρες αργότερα, στις 29 Σεπτεμβρίου. ανέβηκε στο 'Αλκάθαρ για νά συγχαρεί αυτοπροσώπως τους «γενναίους» και τον ηρωικό αρχηγό τους:

Είσαστε η τιμή τής Ισπανίας. Το γέρικο Αλκάθαρ πού έβγαλε γενιές αξιωματικών είναι κατεστραμμένο, αλλά εμείς θα το ξαναφτιάξουμε. Και σεις θα είσθε τα υποδείγματα της Ισπανίας που θα ξαναδημιουργήσει μόνη της μιαν Αυτοκρατορία. Το παράδειγμα σας θα μείνει αθάνατο δια μέσου των γενεών. Ή πατρίδα σας οφείλει μιαν αιωνία ευγνωμοσύνη. Ή Ιστορία είναι πολύ μικρή για το μεγαλείο των πολεμικών κατορθωμάτων σας. Αναζωογονήσατε την φυλή. Εξυψώσατε την Ισπανία και τής εξασφαλίσατε μιαν άφθαρτη δόξα. Σας ασπάζομαι εν ονόματι τής Πατρίδος και σας φέρω τον σεβασμό τής ευγνωμοσύνης της. Ως ανταμοιβή των θυσιών σας, σας απονέμω εν ονόματι τον Έθνους, τον δαφνοστεφή σταυρόν, προσωπικά για το Συνταγματάρχη Μοσκαρντό και συλλογικά για όλους σας. Ζήτω ή Ισπανία!».